Τηλέφωνο: 210-8064259 / 22610-23430

O Dr Παππάς Ασημάκης κατέχει το Δίπλωμα Κολποσκόπησης του Βρετανικού Κολλεγίου Μαιευτήρων – Γυναικολόγων μετά από εξετάσεις (Diploma of British Society Of Colposcopy and Cervical Pathology, BSCCP)

Η αποτελεσματική πρόληψη ενός από τους μεγαλύτερους εχθρούς της υγείας των γυναικών, του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας, αποτελεί μία νόσο που μετρά 500.000 νέα κρούσματα και 250.000 θανάτους κάθε χρόνο σε παγκόσμιο επίπεδο (περί τα 580 κρούσματα και 280 θανάτους ετησίως στην Ελλάδα).
Ευελπιστούμε, ότι στις γυναίκες ότι κάποια ημέρα η πρωτογενής πρόληψη για τον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας που έρχεται μέσα από τον εμβολιασμό σε συνδυασμό με τους εξελιγμένους δευτερογενείς προληπτικούς ελέγχους θα «πνίξουν» για πάντα έναν καρκίνο-«δολοφόνο».

Κολποσκόπηση

colposcopioΗ κολποσκόπηση είναι μια ειδική εξέταση που γίνεται στο ιατρείο και δίνει τη δυνατότητα στο γυναικολόγο να εξετάσει με λεπτομέρεια τον τράχηλο της μήτρας, μέσω ενός ειδικού οργάνου, του κολποσκοπίου. Όλες οι γυναίκες των οποίων το τεστ Παπ είναι παθολογικό θα πρέπει να υποβάλλονται σε κολποσκόπηση. Η κολποσκόπηση γίνεται ιδανικά αμέσως μετά την περίοδο και πριν την ωορρηξία. Η εξέταση διαρκεί 5-10 λεπτά και είναι ανώδυνη και αναίμακτη.
Για την κολποσκόπηση η γυναίκα κάθεται σε γυναικολογική θέση (όπως και στη λήψη του τεστ Παπ). Τοποθετείται ο κολποδιαστολέας στον κόλπο και αποκαλύπτεται ο τράχηλος της μήτρας. Στη συνέχεια, βαμβάκι εμποτισμένο σε ειδικό υγρό (αραιό διάλυμα οξεικού οξέος ή διάλυμα ιωδίου – Lugol) εφαρμόζεται επάνω στον τράχηλο και το υγρό αφήνεται να απορροφηθεί για 30 δευτερόλεπτα. Αυτό θα βοηθήσει στον εντοπισμό τυχόν ανώμαλων κυττάρων του τραχήλου. Οι περισσότερες γυναίκες δεν το βρίσκουν οδυνηρό αν και μπορεί να τσούξει λίγο. Η εικόνα που βλέπει ο γιατρός με το κολποσκόπιο ποικίλλει αναλόγως αν υπάρχουν ή όχι παθολογικά κύτταρα. Εκεί ο γιατρός αποφασίζει αν θα χρειαστεί να πάρει κάποια απλή βιοψία. Οι βιοψίες λαμβάνονται από τα σημεία εκείνα που παρουσιάζουν τις σοβαρότερες βλάβες, μπαίνουν σε ξεχωριστά φιαλίδια που περιέχουν φορμόλη και αποστέλλονται σε παθολογοανατομικό εργαστήριο για να διαγνωσθεί η σοβαρότητα της βλάβης και ταυτόχρονα να αποφασιστεί η κατάλληλη θεραπεία.

Εμβόλιο κατά του καρκίνου του τραχήλου

Παρά το γεγονός ότι το εμβόλιο κατά του ιού HPV (Human Pappilloma Virus, ιού των ανθρώπινων θηλωμάτων) χορηγείται πλέον δωρεάν από όλα τα ασφαλιστικά ταμεία της χώρας μας, μέχρι σήμερα έχει εμβολιαστεί μόλις το 7% των κοριτσιών. Το αντίστοιχο ποσοστό στις υπόλοιπες ευρωπαϊκές χώρες είναι πολύ μεγαλύτερο και μάλιστα στη Μεγάλη Βρετανία αγγίζει το 70% στις ηλικίες 9-15 ετών. Ποιοι είναι οι λόγοι που εμποδίζουν τους έλληνες γονείς να θωρακίσουν αποτελεσματικά με το συγκεκριμένο εμβόλιο -όπως υποστηρίζουν οι ειδικοί- τα κορίτσια τους από το δεύτερο συχνότερο γυναικείο καρκίνο μετά από εκείνον του μαστού; Διαβάστε τις απαντήσεις στα εύλογα ερωτήματα που γεννιούνται για το θέμα και κρίνετε εάν θα πρέπει να συνεχίσετε να το αντιμετωπίζετε με επιφυλακτικότητα.

1. «Γιατί είναι σημαντικό να εμβολιαστεί η κόρη μου;»
Το εμβόλιο γίνεται σε κορίτσια ηλικίας 12-15 ετών, με στόχο να περιοριστούν σημαντικά οι πιθανότητες εμφάνισης στην ενήλικη ζωή (35-40 ετών) προκαρκινικών αλλοιώσεων στον τράχηλο της μήτρας, που μπορεί να εξελιχθούν σε καρκίνο. Τα οφέλη, δηλαδή, του εμβολίου είναι μακροπρόθεσμα, αλλά πολύ σημαντικά. Όμως, είναι προφανές από τα μικρά ποσοστά του εμβολιασμού, ότι τα οφέλη αυτά δεν τα έχουν συνειδητοποιήσει ακόμη οι γονείς.

2. «Αφού η κόρη μου δεν έχει σεξουαλική ζωή, γιατί να κάνει το εμβόλιο;»
Λίγοι είναι οι γονείς που έχουν εξοικειωθεί με την ιδέα ότι η κόρη τους μπορεί να ξεκινήσει τη σεξουαλική της ζωή σε πολύ μικρή ηλικία. Όμως, σήμερα οι κοινωνικές (συχνά και οι οικογενειακές) συνθήκες έχουν αλλάξει και πολλά κορίτσια κάνουν σεξ από πολύ νωρίς και φυσικά χωρίς να ενημερώνουν τους γονείς τους.

«Το εμβόλιο προσφέρει εξίσου υψηλή προστασία, όταν γίνεται σε μεγαλύτερη ηλικία;»
Σύμφωνα με τις επιστημονικές μελέτες, το εμβόλιο πρέπει να γίνεται σε κορίτσια ηλικίας 12-15 ετών, καθώς τότε ο οργανισμός δημιουργεί τα περισσότερα αντισώματα κατά του ιού HPV. Επίσης, σε αυτή την ηλικία συνήθως τα κορίτσια δεν έχουν ξεκινήσει ακόμα τη σεξουαλική τους ζωή, οπότε το ανοσοποιητικό τους σύστημα ευαισθητοποιείται και ενεργοποιείται κατάλληλα, προτού έρθει σε επαφή με τον ιό. Για αυτούς τους λόγους, ο εμβολιασμός είναι προτιμότερο να γίνεται σε μικρή ηλικία. Αυτό δεν σημαίνει, βέβαια, ότι δεν μπορεί να κάνει το εμβόλιο και μια μεγαλύτερη γυναίκα. Δεν είναι τυχαίο, άλλωστε, ότι όλα τα ασφαλιστικά ταμεία παρέχουν δωρεάν τον εμβολιασμό μέχρι και την ηλικία των 26 ετών. Ωστόσο, η προστατευτική δράση του εμβολίου δεν θεωρείται τόσο υψηλή όσο στη μικρή ηλικία. Προς το παρόν, εάν η ηλικιακή ομάδα των 26 ετών και άνω παίρνει τα απαραίτητα μέτρα προστασίας στο σεξ και υποβάλλεται τακτικά σε τεστ Παπανικολάου, δεν επιβάλλεται, αλλά ούτε και απαγορεύεται να εμβολιαστεί.

3. «Έχω ακούσει ότι το εμβόλιο έχει σοβαρές παρενέργειες. Ισχύει κάτι τέτοιο;»
Το εμβόλιο θεωρείται γενικά ασφαλές. Το μόνο που έχει αποδειχθεί μέχρι στιγμής είναι ότι ενδέχεται σε πολύ μικρό ποσοστό να προκαλέσει ήπιες παρενέργειες που υποχωρούν το πολύ σε 2-3 ημέρες. Ειδικότερα, μπορεί να προκαλέσει κάποιες το¬πικές αντιδράσεις, όπως τσούξιμο, πόνο, οίδημα, αίσθηση βάρους στο χέρι, πο¬νοκέφαλο, ζαλάδες, εξάνθημα, μυαλ¬γίες, που ωστόσο θεωρούνται αναμενόμενες και σε καμία περίπτωση «σοβαρές».

4. «Δεν αρκεί το τεστ ΠΑΠ για να προφυλαχθεί η κόρη μου;»
Το τεστ Παπανικολάου αποτελεί εδώ και πολλά χρόνια ένα άριστο μέτρο πρόληψης κατά του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας. Όταν οι γυναίκες κάνουν τακτικά το τεστ, εντοπίζονται και αντιμετωπίζονται έγκαιρα τυχόν προκαρκινικές αλλοιώσεις και προλαμβάνεται σε ποσοστό που φτάνει το 80% η εξέλιξή τους σε διηθητικό καρκίνο. Ο κίνδυνος όμως δεν εξαλείφεται, ενώ θα πρέπει επίσης να ληφθεί υπόψη ότι η θεραπεία των προκαρκινικών αλλοιώσεων τριπλασιάζει τον κίνδυνο πρόωρου τοκετού σε μελλοντική εγκυμοσύνη. Από την άλλη πλευρά, το εμβόλιο οχυρώνει τον οργανισμό ενάντια σε στελέχη του ιού HPV, που μπορεί να προ¬καλέσουν καρκίνο του τραχήλου. Επομένως, ο συνδυασμός τεστ Πα¬πανικολάου και εμβολίου μπορεί να αποτελέσει μια ακόμη πιο ισχυρή ασπίδα προστασίας. Μάλιστα, σύμφωνα με σχετικές μελέτες, ο συνδυασμός αυτός μπορεί να περιορίσει μέχρι και 94% τις πιθανότητες εμφάνισης καρκίνου στον τράχηλο της μήτρας.

5. «Άκουσα ότι κυκλοφορούν δύο εμβόλια. Ποιο από τα δύο πρέπει να κάνει η κόρη μου;»
Πράγματι, στη χώρα μας κυκλοφορούν δύο εμβόλια που δρουν προληπτικά κατά του ιού των ανθρώπινων θηλωμάτων HPV: Tο ένα διδύναμο, γνωστό ως Cervarix, και το άλλο τετραδύναμο, γνωστό ως Gardasil. Και τα δύο εμβόλια προσφέρουν προστασία από τους τύπους 16 και 18 του ιού HPV, που ευθύνονται σχεδόν για το 70% των περιπτώσεων καρκίνου του τραχήλου της μήτρας, ενώ το Gardasil προστατεύει και από τα γεννητικά κονδυλώματα, τα οποία ωστόσο δεν προκαλούν καρκίνο. Πάντως, δεν έχει ακόμη τεκμηριωθεί οριστικά για πόσο χρονικό διάστημα διαρκεί η προστατευτική τους δράση. Σύμφωνα με τα δεδομένα αποτελεσματικότητας από τις κλινικές δοκιμές των δύο εμβολίων και τα εγκεκριμένα στοιχεία απο τον ΕΟΦ, η διάρκεια αποτελεσματικότητας του διδύναμου εμβολίου Cervarix είναι 6,5 χρόνια και του τετραδύναμου Gardasil 3 χρόνια. Σε κάθε περίπτωση, η επιλογή του εμβολίου θα πρέπει να γίνεται από τον παιδίατρο ή το γυναικολόγο, οι οποίοι οφείλουν πρώτα να ενημερώσουν αναλυτικά τους γονείς.

6.«Πρέπει το εμβόλιο να το κάνουν και τα αγόρια;»
Ο ιός των ανθρώπινων θηλωμάτων (HPV) είναι υπεύθυνος για τον καρκίνο στον τράχηλο της μήτρας, με δύο από τα εκατοντάδες στελέχη του (τα 16 και 18), να προκαλούν περισσότερο από το 70% των κρουσμάτων της νόσου.
Ο ίδιος ιός έχει απομονωθεί στην πλειονότητα των κρουσμάτων καρκίνου του πρωκτού και του κόλπου, καθώς και στο 50% των καρκίνων πέους και αιδοίου. Παίζει επίσης σημαντικό ρόλο στην εμφάνιση πολλών καρκίνων της κεφαλής & του τραχήλου (λ.χ. στο στόμα, το φάρυγγα, τη γλώσσα, τις αμυγδαλές).
Υπολογίζεται ότι ποσοστό έως και 80% των σεξουαλικά ενεργών γυναικών θα προσβληθεί από ιό ΗΡV, ορισμένα άλλα στελέχη του οποίου (τα 6 και 11) ευθύνονται για τα κονδυλώματα, κατά τον καθηγητή Κυτταρολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών Πέτρο Καρακίτσο.
Για την προστασία από τον ιό συνιστάται εμβολιασμός των κοριτσιών, των νεαρών γυναικών και από εφέτος των ομοφυλοφίλων ανδρών, με τα ασφαλιστικά ταμεία να καλύπτουν το κόστος των εμβολίων για τις συγκεκριμένες πληθυσμιακές ομάδες (σ.σ. ειδικά για τις ηλικίες 18-26 ετών, η ασφαλιστική κάλυψη ισχύει μόνο μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 2016).
Σύμφωνα με τις πιο πρόσφατες οδηγίες της Εθνικής Επιτροπής Εμβολιασμών, τα κορίτσια ηλικίας 11 έως 15 ετών πρέπει να κάνουν δύο δόσεις του εμβολίου, ενώ τα κορίτσια 15-26 ετών χρειάζονται τρεις δόσεις.

7. κάθε πότε πρέπει να γίνεται το εμβόλιο;
Και τα δύο εμβόλια γίνονται σε τρεις δόσεις, καθώς έχει αποδειχθεί ότι, με αυτό τον τρόπο, τα προστατευτικά αντισώματα αυξάνονται περισσότερο στον οργανισμό από όσο σε μία εφάπαξ δόση, ενώ διατηρούνται και περισσότερο διάστημα ενεργά.

Τα κενά του Παπ και του HPV DNA test

HPVΟι προληπτικές εξετάσεις υπάρχουν ήδη και προσφέρονται στις γυναίκες είναι:
το τεστ Παπ, τη μετεξέλιξη του Παπ που ονομάζεται κυτταρολογία υγρής φάσης, αλλά και το πιο νέο HPV DNA test, το οποίο αφορά γενετική ανάλυση του ιού HPV, ο οποίος έχει αποδειχθεί ότι αποτελεί τον κύριο «ένοχο» για τον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας – το ΗPV DNA τεστ διεξάγεται από διαφορετικά κέντρα και στη χώρα μας με κόστος που κυμαίνεται στα 120 ευρώ αλλά δεν καλύπτεται από τα Ταμεία.

Οι συμβατικές αυτές εξετάσεις εμφανίζουν κενά: Στις 100 γυναίκες που κάνουν τεστ Παπ οι 90 λαμβάνουν φυσιολογικό αποτέλεσμα και μόνο οι 10 παθολογικό. Ωστόσο από 100 γυναίκες με προκαρκινική ή διηθητική αλλοίωση ποσοστό της τάξεως του 20%-30% λαμβάνει ψευδώς αρνητικό αποτέλεσμα ενώ στην πραγματικότητα έχει ήδη αλλοίωση στον τράχηλο της μήτρας – το Παπ παρουσιάζει υποκειμενικότητα που εξαρτάται από το πόσο καλός είναι ο ειδικός που λαμβάνει το δείγμα, πόσο καλός είναι ο ειδικός που εξετάζει το δείγμα, καθώς και πόσο σωστά έχει εφαρμοστεί η παρασκευαστική τεχνική ώσπου να εξεταστεί το δείγμα.
Την ίδια στιγμή από το 10% των γυναικών με παθολογικό αποτέλεσμα το 3% εμφανίζει σοβαρή αλλοίωση στον τράχηλο, ενώ το 7% ήπια, σύμφωνα με το τεστ Παπ.
Από το 3% των γυναικών με σοβαρή αλλοίωση περίπου οι μισές ανήκουν πράγματι στην ομάδα “υψηλού κινδύνου” για καρκίνο, με αποτέλεσμα να πρέπει να υποβληθούν άμεσα σε θεραπεία, αλλά οι υπόλοιπες τελικώς δεν έχουν κάποιο ανησυχητικό πρόβλημα.

Ας πάρουμε τώρα την ομάδα του 7% που με το συμβατικό τεστ Παπ κρίνεται ότι εμφανίζει ήπιο πρόβλημα. Εξ αυτών των γυναικών το 80% πράγματι δεν εμφανίζει κάποια ανησυχητική προκαρκινική αλλοίωση, ωστόσο το 20% αντιμετωπίζει σοβαρό πρόβλημα τη στιγμή που έχει λάβει ένα σχετικά ήπιο αποτέλεσμα.

Σημειώνεται ότι σε περίπτωση παθολογικού τεστ Παπ οι γυναίκες παραπέμπονται για κολποσκόπηση κατά την οποία λαμβάνονται και βιοψίες για ανάλυση. Σε περίπτωση που κριθεί αναγκαίο ακολουθεί θεραπεία που αφορά την αποκαλούμενη κωνοειδή εκτομή, την αφαίρεση δηλαδή του παθολογικού ιστού από τον τράχηλο – μια διαδικασία που συνδέεται με προβλήματα όπως οι πρόωρες γέννες, όπως έχει αποδειχθεί τα τελευταία χρόνια. Ετσι ένα… ανησυχητικό χωρίς λόγο τεστ Παπ δεν είναι ανώδυνο για το μέλλον των γυναικών.
Την ίδια στιγμή και το HPV DNA test, το οποίο σε κάθε περίπτωση είναι πολύ πιο ευαίσθητο από το τεστ Παπ, εμφανίζει μειονεκτήματα, δηλαδή προσδιορίζει την αιτία των αλλοιώσεων μέσω της ταυτοποίησης του ιού HPV, όχι όμως και τη νόσο, ενώ σε κάποιες περιπτώσεις οδηγεί σε υπερδιάγνωση και σε υπερβολικές θεραπείες.
Οι γιατροί φαίνεται ότι αποτελούν καταλυτικό παράγοντα που προκαλεί σύγχυση στις γυναίκες σχετικά με τον εμβολιασμό για τον HPV, σύμφωνα με νέα ελληνική μελέτη.

Κονδυλώματα

Τα κονδυλώματα είναι ένα σεξουαλικά μεταδιδόμενο νόσημα, που οφείλεται σε κάποιους τύπους του ιού HPV (ιός των ανθρωπίνων θηλωμάτων). Στο 90% των κονδυλωμάτων συναντούμε τους τύπους 6 και 11 του ιού, ενώ στο 5% ευθύνεται ο τύπος 16. Η μετάδοση του ιού των κονδυλωμάτων γίνεται κατεξοχήν με τη σεξουαλική επαφή. Εκτός από την περιοχή του κόλπου και του τραχήλου, τα κονδυλώματα μπορεί να εμφανιστούν και στην περιγεννητική περιοχή (γύρω από τα γεννητικά όργανα) και για το λόγο αυτό η χρήση προφυλακτικού ελαττώνει σημαντικά την πιθανότητα λοίμωξης, αλλά δεν προφυλάσσει από τη λοίμωξη 100%. Τα κονδυλώματα είναι πολύ μεταδοτικά (μέσω του ιού HPV) και υπολογίζεται ότι το 75% των γυναικών που έχουν σεξουαλικές επαφές με έναν σύντροφο που έχει κονδυλώματα, θα αναπτύξουν κονδυλώματα και οι ίδιες.
Στην πλειοψηφία των περιπτώσεων δεν υπάρχουν έκδηλα συμπτώματα και έτσι η διάγνωση μπορεί να διαφύγει. Τα κονδυλώματα μπορεί να εμφανιστούν σαν μονήρη ή και πολλαπλά μικρά μορφώματα, που προεξέχουν από το δέρμα της περιοχής που έχουν προσβάλλει και συνήθως έχουν ανώμαλη επιφάνεια. Εμφανίζονται στον κόλπο, στα μικρά χείλη του αιδοίου και στην περιπρωκτική περιοχή στις γυναίκες, ενώ στους άνδρες συνήθως στην βάλανο του πέους και στο όσχεο, όπως επίσης και στην περιπρωκτική χώρα. Τα κονδυλώματα είναι συνήθως ανώδυνα, αλλά αν έχουν μεγάλο μέγεθος ή είναι πολλά σε αριθμό, μπορεί να σχετίζονται με πόνο, αίσθημα καύσου και κνησμό. Σε κάποιες σπάνιες περιπτώσεις, μπορεί επίσης να αιμορραγούν με την επαφή.
Η διάγνωση των κονδυλωμάτων γίνεται με την γυναικολογική εξέταση, τα ευρήματα από το τεστ Παπ και την κολποσκόπηση. Αν υπάρχει αμφιβολία, μπορεί να πραγματοποιηθεί τοπική επάλειψη με αραιό διάλυμα οξεικού οξέος. Σε κάποιες περιπτώσεις, μπορεί να απαιτηθεί η λήψη βιοψιών από την περιοχή της βλάβης (κυρίως για τον αποκλεισμό προκαρκινικών αλλοιώσεων).
H θεραπεία των κονδυλωμάτων μειώνει την πιθανότητα μετάδοσης του ιού HPV και απαλλάσσει από τα όποια συμπτώματα συνδέονται με αυτόν. Αλλά ακόμα και αν δεν υπάρξει θεραπεία, τα κονδυλώματα μπορεί να υποχωρήσουν από μόνα τους, καθώς ο οργανισμός αντιμετωπίζει τον ιό που τα προκαλεί (περίπου το 30% των κονδυλωμάτων υποχωρούν σε 4 μήνες και το 50% συνολικά σε 2 χρόνια).
Η θεραπεία τους γίνεται συντηρητικά ή επεμβατικά και αποφασίζεται από τον θεράποντα ιατρό ανάλογα με την περίπτωση.
Καμία μέθοδος δεν είναι 100% αποτελεσματική, αλλά όλες έχουν πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα. Αξίζει όμως να σημειωθεί ότι με όλες τις μεθόδους υπάρχει ένα ποσοστό επανεμφάνισης των κονδυλωμάτων.
Η συντηρητική θεραπεία αφορά την εφαρμογή ειδικής κρέμας τοπικά. Η κρέμα μπορεί να τοποθετηθεί από την ίδια την ασθενή μετά από σχετική εκπαίδευση. Συνήθως ένας κύκλος θεραπείας διαρκεί 2 μήνες και μπορεί σε κάποιες περιπτώσεις να χρειαστεί επανάληψη του κύκλου.
Η επεμβατική αντιμετώπιση αφορά τη χρήση κρυοπηξίας ή και διαθερμίας. Η διαθερμία απαιτεί αναισθησία (τοπική ή γενική).